تعريف و عناصر اصلي مديريت فرصت:

شايد نتوان تعريفي جامع و مانع و همه پذير از مديريت فرصتها ارائه كرد اما با اندكي تساهل و تسامح مي توان مديريت فرصت را فرآيند كشف، شناسايي، تحليل و بهره برداري از قابليتهاي بالقوه موجود در محيط با هدف تسهيل و تسريع در دسترسي به اهداف سازمان دانست. ذكر توضيحاتي مختصر در مورد اين تعريف روشن كننده مسير ادامه بحث خواهد بود:

-         مديريت فرصتها نه يك فعاليت و پروژه بلكه يك فرآيند و پروسه بالنسبه پيچيده و در هم تنيده است.

-     مراحل چهارگانه چرخه مديريت فرصت كه غفلت از هر كدام سبب تخريب اين حلقه خواهد شد عبارتند از: كشف، شناسايي، تحليل و بهره برداري

-         فرصتها بالقوه موجود هستند و هرگز بدون برنامه ريزي و تلاش مؤثر به حالت بالفعل در نخواهند آمد.

-         خاستگاه اصلي فرصتها محيط است و عمدتا فرصتها را بايد در محيط بيروني سازمان جستجو كرد.

-     پيش فرض اساسي در اين شرايط آن است كه اهداف، مأموريتها و چشم انداز سازمان به گونه اي منطقي تنظيم و طراحي گرديده است و لذا از فرآيند مديريت فرصت نمي توان انتظار هدف گذاري داشت بلكه تنها زمان و يا دشواري مسير دستيابي به اين چشم اندازها را كاهش مي دهد.

عناصر شخصيتي تشكيل دهنده ويژگي هاي بايسته مديريت فرصت را مي توان در موارد ذيل برشمرد:

- هوشياري و تيزبيني: در بسياري مواقع، تشخيص و درك وجود فرصتها نيازمند ذكاوتي ظريفانه است كه به عنوان مقدمه اساسي براي رسيدن به مراحل بعدي قلمداد مي شود.

- دانش و آگاهي: بدون برخورداري از علم، آگاهي و دانش تخصصي مرتبط با فرصتهاي محيطي، امكان بهره گيري از آنها به شدت كاهش مي يابد.

-     ديدگاه بلند مدت: در اكثر موارد، مديريت موفق فرصتها محتاج نگرشي بلند مدت و راهبردي است كه بتواند فرصتهاي آرميده در پس لايه هاي پيچيده زمان و تغييرات و تحولات آينده را پيش بيني كند.

-     جسارت و اعتماد به نفس: از شرايط لازم براي مهارت و موفقيت در مديريت فرصتها برخورداري از خودباوري، جرأت و اعتماد به نفس كافي مي باشد.

-         توجه به ديگران: وجود روحيه مشاركت گرايي و پرهيز از انحصار طلبي نيز در اين حوزه الزامي قطعي محسوب مي شود.

مشاركت

جسارت

هوشياري

مديريت فرصت

بلند نگري

دانش

عناصر تشكيل دهنده مديريت فرصت

 

مراحل مديريت فرصت:

بر اساس تعريف ارائه شده در قبل مي توان مراحل چهار گانه مديريت فرصتها را در قالب چرخه اي مستمر بدين ترتيب تشريح نمود. ويژگي برجسته اين فرآيند آن است كه با برخورداري از حالتي دوره اي و بازگردنده به تكميل و تكامل تدريجي حلقه هاي مديريت فرصت خواهد انجاميد.

كشف

فرصت بيني

بهره برداري

فرصت‌سازي

شناسايي

فرصت كاوي

تحليل

فرصت پردازي

چرخه مديريت فرصتها

 

الف) كشف: ذكاوت و هوشياري مديريتي يا تيز بيني ناشي از تجربه باعث مي شود كه امكان كشف و احساس فرصتها در محيط پيراموني فراهم آيد. اين مرحله را تحت عنوان فرصت بيني يا فرصت بيني هم مي توان ناميد.

ب) شناسايي: درك ابعاد مختلف فرصت مكشوفه، گام دوم در اين فرآيند چرخه اي قلمداد مي شود كه منجر به معرفي اجزا و عناصر متنوع تشكيل دهنده فرصت خواهد شد. اين مرحله را فرصت كاوي (فرصت شناسي) نيز ناميده اند.

ج) تحليل: بررسي و پردازش روابط موجود ميان فرصت شناسايي شده با ساير مؤلفه هاي محيطي و همچنين پرورش قابليتها و ظرفيتهاي بالقوه اين فرصت از طريق تلفيق آن با ساير پديده ها و متغيرهاي مرتبط، گام سوم اين مسير را شكل مي دهد كه تحت عنوان فرصت پروري يا فرصت پردازي هم از آن ياد شده است.

د) بهره برداري: در آخرين حلقه از دور نخست اين چرخه و پس از طي مراحل قبلي اكنون زمان آن فرا رسيده است كه بتوان از پيامدها و نتايج اين تيزبيني، تحليل گري و پردازش به صورت عملي استفاده برد. اين بهره برداري لزوما بايد به تسهيل يا تسريع در جريان دستيابي به اهداف و مأموريتهاي فردي، گروهي يا سازماني منجر شود ضمن آنكه امكان مشاركت و مداخله ساير افراد يا گروههاي سازمان را نيز در اين عرصه فراهم مي آورد. عنوان فرصت سازي نيز به اين مرحله اطلاق شده است.

انواع سبكهاي مديريت فرصت:

حقيقت آن است كه به صورت آگاهانه و يا ناآگاهانه انواع مختلفي از سبكهاي عملي مديريت فرصت توسط مديران و رهبران سازماني در حال پياده سازي است كه اگر بخواهيم گروه بندي ساده اي از اين انواع داشته باشيم، جدول ذيل كمك مؤثري در اين راه خواهد بود. طبق اين مدل دو معيار حياتي و اصلي براي تعيين انواع سبك مديريت فرصت مورد استفاده هستند كه از تلفيق اين دو شاخص چهار ربع اصلي براي الگوي مديريت فرصت حاصل مي آيد:

ريسك پذيري

الف) ميزان جسارت، ريسك پذيري و يا اعتماد به نفس مديران و رهبران اولين بعد از اين ساختار را شكل مي دهد.

ب) بعد دوم اين مدل را آگاهي، توانايي يا تخصص فرد در حوزه مرتبط با فرصت، تشكيل مي دهد.

ربع اول: زماني كه فرد از توانمندي تخصصي كافي برخوردار بوده و داراي روحيه ريسك پذيري بالايي نيز باشد سبك فرصت سازي نمودار خواهد شد.

ربع دوم: چنانچه ويژگي ريسك پذيري و جسارت مدير مناسب باشد اما دانش و تخصص كافي در مورد موضوع فرصت فراهم نباشد، سبك فرصت بازي آشكار مي گردد.

ربع سوم: فرصت سوزي هنگامي به وجود مي آيد كه مدير يا رهبر نه جسارت و اعتماد به نفس كافي را داشته باشد و نه از دانش و مهارت تخصصي لازم برخوردار باشد.

ربع چهارم: در حالتي كه فرد از توانمندي تخصصي بالايي بهره گيرد اما قدرت ريسك پذيري كافي را نداشته باشد سبك مديريتي فرصت پردازي را به كار خواهد بست.

جمع بندي و پيشنهادها:

هر چند كه به درستي مي توان فرصتها را سرمايه هاي پنهان در محيط توسعه دانست و توانايي شناخت و بهره گيري از اين فرصتها را نيز به منزله تلاش هدفمند به منظور ثروت زايي و ارزش افزايي از اين سرمايه ها قلمداد كرد و از طرف ديگر ايجاد و توليد چنين فرصتهايي را بايد به عنوان مصداقي از سرمايه گذاري در فرآيند توسعه يافتگي جوامع محسوب كرد اما قطعا برخورداري از پيامدها و پي خواههاي مثبت اين پديده نيازمند دقت نظر و رعايت ملاحظاتي ويژه است كه برخي از مهمترين آنها در قالب پيشنهادهاي ذيل مطرح مي گردد:

-     نظر به نقش و كاركردها بالقوه مؤثر مديريت فرصتها در تسهيل و تسريع جريان توسعه، توجه به اين مفهوم در تمام صور و سطوح مختلف مديريتي و كارشناسي توصيه مي شود.

-     برنامه ريزي آگاهانه جهت تجهيز مديران و رهبران سازماني به ويژه در بخش عمومي به ويژگي ها و الزامات شخصيتي، نگرشي، دانشي و رفتاري مديريت مؤثر فرصتها همچون اعتماد به نفس، تخصص، بلند نگري و مشاركت جويي گامي اساسي در اين مسير قلمداد مي شود.

-         دقت در تكميل چرخه كامل مديريت فرصت هنگام عملياتي سازي تئوري هاي نظري اين حوزه نيز لازم به نظر مي رسد.

-     تشويق و ترغيب مديران و رهبران به استفاده از سبكهاي مؤثر و كارآمد مديريت فرصت با توجه به شرايط و مقتضيات محيطي و سازماني هم به عنوان اقدامي اصولي، پيشنهاد مي گردد.

اميد آنكه رشد توان ارزنده مديران و رهبران سازماني در زمينه مديريت مؤثر فرصتها در بخشهاي مختلف اقتصاد جامعه بتواند مسير حركت به سمت توسعه پايدار و فراگير جامعه را هموارتر سازد.