چكيده:
سرمايه اجتماعي مفهومي جديد در ادبيات علوم سياسي- اقتصادي و جامعه شناسي است كه در سال هاي اخير در محافل علمي كشور مطرح گرديده و چالشهاي نويني را در مسير توسعه فراگير و پايدار جامعه پديدار ساخته است. در اين مقاله سعي مي شود به معرفي مختصر اين مفهوم پرداخته شود و در اين راه ضمن مروري بر تعاريف رايج از اين اصطلاح، مهمترين انواع و كاركردهاي آن نيز بازشناسي مي شوند علاوه بر آنكه مدلهاي توصيه شده براي ارتقاي شاخصهاي توسعه سرمايه اجتماعي نيز معرفي خواهد شد.
از سوي ديگر چنين به نظر مي رسد كه راهبرد بلندمدت دولت در نوسازي ساختاري و محتوايي نظام اداري كه در قالب برنامه استراتژيك تحول در نظام اداري تبلور يافته است مي تواند زمينه ساز تسهيل و تسريع جريان توسعه سرمايه اجتماعي در سازمانها و نيز كل جامعه قلمداد گردد. بر همين اساس تلاش مي شود تا پس از معرفي اجمالي برنامه كلان تحول در نظام اداري كشور و بيان تاريخچه و سابقه آن به تشريح نقش، جايگاه و كاركرد آن در نظام برنامه ريزي و اجراي كشور پرداخته شود.
در ادامه ارتباط مفهومي و كاركردي ميان اين دو جريان در قالب پيشنهادهايي براي توسعه سرمايه هاي اجتماعي از طريق تحقق برنامه تحول اداري تببين مي گردد و در قالب هركدام از اجزاي هفتگانه برنامه تحول در نظام اداري كشور، زمينه هاي موجود براي تسريع جريان توسعه سرمايه هاي اجتماعي نيز بازشناسي و معرفي خواهند شد. در اين راه بخشهاي اصلي مقاله عبارتند از:
 معرفي مفهوم سرمايه اجتماعي و تفاوت آن با ديگر انواع سرمايه
 تبيين اهداف، ويژگيها،كاركردها و انواع سرمايه اجتماعي
 شرح وضعيت ايران در شاخص توسعه سرمايه هاي اجتماعي
 مروري بر جايگاه حقوقي سرمايه هاي اجتماعي از منظر قوانين برنامه توسعه كشور
 تبيين جايگاه و كاركرد برنامه تحول در نظام اداري كشور
 معرفي اجزا و عناصر برنامه تحول اداري
 بازشناسي زمينه هاي توسعه سرمايه اجتماعي در هر حوزه از برنامه هاي تحول اداري
 نتيجه گيري و پيشنهادها براي توسعه سرمايه هاي اجتماعي از طريق تحقق تحول اداري

واژگان كليدي: سرمايه اجتماعي، تحول اداري، مديريت تحول،توسعه، ايران


 مقدمه و روش تحقيق:

اگر «توسعه» را به معنای بهبود استانداردهای زندگی و ارتقای مستمر کل جامعه و نظام اجتماعی به سوی زندگی بهتر و انسانی تر بدانیم چه عواملی می توانند پیش برنده این خواسته در یک واحد ملی باشند؟ پاسخگویی به این سئوال، ادبیات غنی و پردامنه ای را رقم زده است، و اگر تا قبل از دهه 70، مطالعات «توسعه» عمدتا بر پارامترهای اقتصادی تکیه و تاکید داشت، در این دهه توجهات بیشتر به سوی عوامل اجتماعی و فرهنگ معطوف گشت و در این چرخش نظری بر مقوله ای ذیل عنوان «سرمایه اجتماعی» متمرکز شد(بي نام1385). با همين نگاه و همچنين با پرورش اين چالش اساسي كه برنامه هاي توسعه مديريت و نوسازي اداري چگونه مي تواند روند تقويت سرمايه اجتماعي را سرعت بخشد مقاله حاضر تدوين شده است. در واقع اين تحقيق براي پاسخ دادن به اين سوالات طراحي شده است:
- وضعيت شاخصهاي سرمايه اجتماعي در جامعه امروز ايران چگونه است؟
- عوامل تقويت كننده سرمايه اجتماعي در كشور كدامند؟
- برنامه هاي تحول اداري تا چه و چگونه مي توانند به فرايند توسعه سرمايه اجتماعي در ايران كمك كنند؟
- چه بايد كرد تا اين تاثيرگذاري مثبت از كارايي و اثربخشي بيتشري برخوردار گردد؟
بعبارت ديگر در پژوهش حاضر براي تعيين صحت يا سقم اين فرضيه اصلي تلاش صورت مي گيرد كه: " به نظر ميرسد تحقق برنامه هاي تحول اداري در كشور مي تواند فرايند توسعه سرمايه هاي اجتماعي را تسيل نمايد." بمنظور يافتن شواهدي براي بررسي و آزمون اين فرضيه از روش مطالعه كتابخانه اي و بررسي اسناد و مدارك استفاده شده ضمن آنكه از مصاحبه با متخصصان در دسترس در حوزه هاي مديريت دولتي (تحول اداري) و سرمايه اجتماعي نيز به روش پيمايشي بهره گرفته شده است.